Οι 35 νέοι ποδηλατόδρομοι της Αθήνας: Μια ευκαιρία να σχεδιάσουμε με δεδομένα και όχι με υποθέσεις

Η πρόσφατη παρουσίαση της μελέτης για την ανάπτυξη 35 νέων ποδηλατοδρόμων στην Αθήνα αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη προσπάθεια των τελευταίων δεκαετιών για τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ποδηλατικού δικτύου στην πρωτεύουσα. Αν το σχέδιο υλοποιηθεί, η Αθήνα θα κάνει ένα ουσιαστικό βήμα προς μια πιο βιώσιμη και ανθρώπινη πόλη.

Το ερώτημα όμως είναι αν αρκεί μόνο η κατασκευή νέων υποδομών.

Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά ένα βήμα πιο πέρα. Δεν προωθεί απλώς περισσότερους ποδηλατοδρόμους, αλλά ζητά από τις πόλεις να σχεδιάζουν πολιτικές βασισμένες σε πραγματικά δεδομένα. Με την Ευρωπαϊκή Διακήρυξη για το Ποδήλατο, που υιοθετήθηκε το 2024, το ποδήλατο αναγνωρίζεται ως βασικό μέσο μετακίνησης και τα κράτη-μέλη καλούνται να επενδύσουν όχι μόνο σε υποδομές, αλλά και σε εργαλεία παρακολούθησης, αξιολόγησης και συνεχούς βελτίωσης των δικτύων τους.

Από τους ποδηλατοδρόμους στα δεδομένα

Οι πόλεις που σήμερα θεωρούνται πρότυπα – όπως η Κοπεγχάγη, το Άμστερνταμ ή το Παρίσι – δεν σχεδίασαν τα δίκτυά τους βασιζόμενες μόνο σε τεχνικές μελέτες.

Εγκατέστησαν αυτόματους μετρητές ποδηλάτων, ανέλυσαν τα καθημερινά πρότυπα μετακίνησης, αξιοποίησαν γεωχωρικά δεδομένα (GIS) και παρακολούθησαν διαρκώς την αποτελεσματικότητα κάθε νέας παρέμβασης.

Έτσι γνωρίζουν με ακρίβεια:

• πόσοι πολίτες χρησιμοποιούν το ποδήλατο,
• ποιες διαδρομές έχουν τη μεγαλύτερη ζήτηση,
• πού υπάρχουν προβλήματα ασφάλειας,
• ποια έργα απέδωσαν πραγματικά.

Οι επόμενες επενδύσεις βασίζονται σε στοιχεία και όχι σε υποθέσεις.

Η μεγάλη ευκαιρία της Αθήνας

Η μελέτη των 35 ποδηλατοδρόμων δίνει στην Αθήνα μια μοναδική ευκαιρία.

Να μην περιοριστεί μόνο στην κατασκευή ενός δικτύου, αλλά να δημιουργήσει παράλληλα ένα Παρατηρητήριο Ποδηλατικής Κινητικότητας, το οποίο θα παρακολουθεί συνεχώς τη χρήση του ποδηλάτου.

Ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

• αυτόματους μετρητές ποδηλάτων στις βασικές διαδρομές,
• ανοιχτή πλατφόρμα δεδομένων για πολίτες και ερευνητές,
• δείκτες απόδοσης (KPIs) για κάθε ποδηλατική υποδομή,
• ετήσιες εκθέσεις προόδου,
• συμμετοχή των πολιτών μέσω εφαρμογών καταγραφής προβλημάτων.

Έτσι, κάθε νέα επένδυση θα μπορεί να αξιολογείται αντικειμενικά και να βελτιώνεται με βάση πραγματικά στοιχεία.

Οι ποδηλατόδρομοι δεν είναι αυτοσκοπός

Η εμπειρία από πολλές ευρωπαϊκές πόλεις δείχνει ότι η επιτυχία δεν μετριέται σε χιλιόμετρα ποδηλατοδρόμων.

Μετριέται σε ανθρώπους.

Πόσοι πολίτες άφησαν το αυτοκίνητο;
Πόσοι μαθητές αισθάνονται ασφαλείς να πάνε σχολείο με ποδήλατο;
Πόσοι εργαζόμενοι το επιλέγουν καθημερινά;
Πόσα τροχαία ατυχήματα μειώθηκαν;
Πόσο βελτιώθηκε η ποιότητα ζωής στις γειτονιές;

Αυτοί είναι οι δείκτες που χρησιμοποιεί πλέον η Ευρώπη.

Η Αθήνα μπορεί να κάνει το επόμενο βήμα

Οι 35 νέοι ποδηλατόδρομοι μπορούν να αποτελέσουν την αρχή μιας νέας εποχής για την ποδηλατική μετακίνηση στην Ελλάδα.

Όμως η πραγματική επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από την ολοκλήρωση των έργων. Θα κριθεί από το αν η Αθήνα θα αποκτήσει μια νέα κουλτούρα σχεδιασμού, όπου κάθε απόφαση θα βασίζεται σε αξιόπιστα δεδομένα, διαφάνεια και συνεχή αξιολόγηση.

Η Ευρώπη έχει ήδη χαράξει αυτή την πορεία.

Η Αθήνα έχει τώρα την ευκαιρία όχι απλώς να ακολουθήσει, αλλά να σχεδιάσει ένα σύγχρονο δίκτυο ποδηλατικής κινητικότητας που θα αποτελέσει πρότυπο και για άλλες ελληνικές πόλεις.

Οι 35 ποδηλατόδρομοι δεν θα πρέπει να είναι το τέλος του σχεδιασμού, αλλά η αρχή μιας διαδικασίας συνεχούς παρακολούθησης και βελτίωσης. Αν η Αθήνα εγκαταστήσει από την πρώτη ημέρα σύστημα μέτρησης της ποδηλατικής κυκλοφορίας και δημοσιοποιεί τα δεδομένα ως ανοικτά δεδομένα (Open Data), θα μπορεί να αξιολογεί αντικειμενικά κάθε επόμενη επένδυση και να προσαρμόζει το δίκτυο στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.